Niedobór czynnika VII: cicha wada krzepnięcia, o której powinien wiedzieć każdy hodowca Beagli

 

Czym jest czynnik VII i dlaczego ma znaczenie

Krzepnięcie krwi to reakcja łańcuchowa, w której rolę odgrywa szereg białek – tzw. czynników krzepnięcia. Czynnik VII jest wytwarzany w wątrobie i stoi na samym początku całego procesu: gdy dochodzi do uszkodzenia naczynia krwionośnego, to właśnie on pomaga „uruchomić” powstawanie skrzepu. Jeśli pies ma go znacznie mniej lub jest on niefunkcjonalny, proces krzepnięcia przebiega wolniej, a krwawienie może trwać dłużej niż zwykle.

Weterynaryjne Laboratorium Genetyczne Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis (UC Davis VGL) opisuje niedobór czynnika VII jako łagodne do umiarkowanie ciężkiego wrodzone zaburzenie krzepnięcia. Nie jest to więc dramatyczne schorzenie typu hemofilia, lecz ukryte ryzyko, które uwidacznia się głównie w momentach, gdy organizm naprawdę potrzebuje zatrzymać krwawienie.

Odkrycie w koloniach laboratoryjnych Beagli

Zaburzenie zostało pierwotnie wykryte u psów rasy Beagle hodowanych do celów badawczych. W 2006 roku zespół prowadzony przez Mary Beth Callan opublikował w czasopiśmie naukowym Journal of Thrombosis and Haemostasis badanie, które zidentyfikowało konkretną mutację sprawczą. Chodzi o zamianę pojedynczej litery DNA w genie F7 (obecnie oznaczaną jako c.407G>A), w wyniku której w białku na pozycji 96 zamiast glicyny pojawia się kwas glutaminowy (G96E).

Kilka ustaleń z tego badania zasługuje na uwagę:

• Minimalna aktywność osocza: U chorych psów rasy Beagle aktywność czynnika VII w osoczu wynosiła co najwyżej 4% normy.

• Uwięzione białko: Większość zmutowanego białka (96%) pozostawała uwięziona wewnątrz komórek i w ogóle nie przedostawała się do krwi.

• Dyskretny przebieg: Z pięciu przeanalizowanych dotkniętych psów dwa krwawiły po operacji, jeden samoistnie – a dwa nie miały żadnej historii krwawień. To dobrze pokazuje, jak podstępne i dyskretne może być to zaburzenie.

• Wysoka częstość występowania w koloniach: W jednej z amerykańskich kolonii badawczych rasy Beagle częstość zmutowanego allelu sięgała 31%.

Ostatnia wymieniona liczba dotyczy konkretnej, zamkniętej populacji laboratoryjnej, a nie rasy Beagle ogólnie – nie można jej zatem przekładać na hodowle wystawowe czy rodzinne. Pokazuje jednak, jak szybko wada recesywna może rozprzestrzenić się w zamkniętej populacji, gdy nikt o niej nie wie.

Późniejsze badania czeskiego laboratorium Genomia wykazały, że ta sama mutacja występuje również u innych ras, na przykład u airedale terriera, alaskan klee kai, sznaucera olbrzyma czy charta szkockiego (deerhounda).

 

Jak się dziedziczy: nosiciel to nie chory pies

Niedobór czynnika VII dziedziczy się autosomalnie recesywnie. W praktyce oznacza to trzy możliwe genotypy:

• N/N (zdrowy, negatywny) – pies nie ma mutacji, nie może zachorować ani przekazać jej potomstwu.

• N/FVII (nosiciel) – pies posiada jedną kopię mutacji, sam jest klinicznie zdrowy, ale przekaże ją około połowie swojego potomstwa.

• FVII/FVII (chory / dotknięty) – pies ma dwie kopie, wykazuje obniżoną krzepliwość i przekaże mutację całemu potomstwu.

Ze skojarzenia dwóch nosicieli według UC Davis VGL rodzi się średnio 25% szczeniąt dotkniętych chorobą. Skojarzenie nosiciela ze zdrowym psem (N/N) nie da chorych szczeniąt – część z nich będzie jednak ponownie nosicielami.

Ważne dla hodowców: Nosicielstwo nie jest powodem do wykluczenia z hodowli. W przypadku wad recesywnych z dostępnym testem eliminowanie nosicieli jest często zbędne i niepotrzebnie zawęża pulę genową – co w rasie, w której zwraca się uwagę na inbred, jest kwestią bardzo delikatną. Rozsądnym rozwiązaniem jest kojarzenie nosicieli wyłącznie z partnerami o potwierdzonym, negatywnym wyniku testu.

 

Jak zaburzenie może się objawiać

Ponieważ jest to zaburzenie o łagodnym do umiarkowanego nasileniu, wiele dotkniętych nim psów nie wykazuje w codziennym życiu żadnych dolegliwości. Właściciel oraz lekarz weterynarii powinni jednak zachować czujność w sytuacjach takich jak:

1. Kastracja i inne planowane operacje.

2. Ekstrakcja zębów i zabiegi stomatologiczne.

3. Urazy i głębsze rany cięte.

4. Dłuższe krwawienie po pobraniu krwi lub z drobnego zranienia.

Jeśli wiesz, że Twój pies jest chory (FVII/FVII), poinformuj o tym weterynarza przed jakimkolwiek zabiegiem. Weterynarz może wtedy dobrać odpowiednie badania przedoperacyjne i być przygotowanym na ewentualne komplikacje. Konkretny plan leczenia zależy zawsze od niego.

Ciekawostka na marginesie: Autorzy badania z 2006 roku zwrócili uwagę, że obniżona aktywność czynnika VII u Beagle laboratoryjnych może wpływać również na wyniki testów farmakologicznych i toksykologicznych. Jedna drobna mutacja ma więc wpływ wykraczający daleko poza ramy kliniki weterynaryjnej.

 

Test: prosty i dostępny również w Czechach

 

Test genetyczny na niedobór czynnika VII oferuje wiele laboratoriów – między innymi UC Davis VGL, PennGen (University of Pennsylvania) oraz czeska Genomia. Zazwyczaj wystarczy wymaz z błony śluzowej policzka (z pyska) lub próbka krwi. Wynik jest jednoznaczny: N/N, N/FVII lub FVII/FVII.

Komu zalecamy wykonanie testu:

• Hodowcom – przed pierwszym kryciem, najlepiej jako część standardowego panelu badań wraz z innymi testami istotnymi dla rasy Beagle (takimi jak MLS, NCCD, IGS czy CAT).

• Osobom szukającym szczenięcia – zapytaj hodowcę, czy badał rodziców i z jakim wynikiem. Jeśli jedno z rodziców jest N/N, szczenię nie będzie dotknięte chorobą.

• Właścicielom psów o nieznanym pochodzeniu – wynik może pomóc lekarzowi weterynarii, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.

 

Podsumowanie

 

Niedobór czynnika VII to dobry przykład „cichej” wady wrodzonej: pies może wyglądać i zachowywać się zupełnie zdrowo, a mimo to być nosicielem mutacji lub nawet być chorym. Jednocześnie jest to przykład wady, z którą współczesna genetyka radzi sobie elegancko – za pomocą jednego testu i przemyślanego doboru rodziców. Nie musimy wykluczać psów z hodowli, wystarczy wiedzieć, co w sobie niosą.

Jako hodowcy wierzymy, że przejrzystość w kwestii wyników badań należy do podstawowej przyzwoitości wobec przyszłych właścicieli. 

 

Źródła

• Callan M. B. et al. (2006): A novel missense mutation responsible for factor VII deficiency in research Beagle colonies. Journal of Thrombosis and Haemostasis 4, 2616–2622.

• UC Davis Veterinary Genetics Laboratory – Factor VII Deficiency test.

• Genomia – Niedobór czynnika VII (FVII).

• PennGen, University of Pennsylvania – test niedoboru czynnika VII (Factor VII Deficiency).